دستیار رئیس‌کل بانک مرکزی: آسیب جنگی به صادرات، شیب رشد نرخ ارز را بیشتر کرد | ناترازی‌های چنددهه‌ای، موتور اصلی رشد بلندمدت نرخ ارز است

بورس24 : دستیار رئیس‌کل بانک مرکزی با تشریح عوامل بنیادین نوسانات ارزی، ناترازی‌های ساختاری، کسری بودجه مزمن و ناترازی نظام بانکی را از مهم‌ترین عوامل رشد بلندمدت نرخ ارز دانست و تأکید کرد شرایط جنگی نیز با آسیب به صادرات و محدودیت فروش نفت، بر شیب افزایش نرخ ارز در سال جاری اثر گذاشته است.

ناترازی‌های چنددهه‌ای؛ ریشه التهاب بازار ارز

مهدی دارابی با اشاره به عوامل بنیادین نوسانات ارزی اظهار کرد: جهت‌گیری و روند بلندمدت نرخ ارز، پیش از هر چیز تحت تأثیر فعال بودن موتورهای تورمی در اقتصاد کشور قرار دارد؛ معضلی که محصول عملکرد یک یا دو سال اخیر و حتی یک دهه گذشته نیست، بلکه ریشه در ناترازی‌های انباشته‌شده طی چند دهه دارد.

وی ناترازی‌های ساختاری و کسری بودجه مزمن دولت را از مهم‌ترین پیشران‌های رشد نرخ ارز دانست و تأکید کرد تداوم این ناترازی‌ها طی دهه‌های متمادی، ساختار ارزی کشور را ملتهب کرده و در بلندمدت مسیر صعودی نرخ ارز را رقم زده است.

دارابی همچنین از دست رفتن صادرات بنزین و گازوئیل و تبدیل این مزیت به واردات را یکی از عوامل از بین رفتن میلیاردها دلار منابع ارزی عنوان کرد.

وی گفت در سال‌های ۹۸ و ۹۹ کشور صادرکننده بنزین و گازوئیل بود و از این محل چند میلیارد دلار درآمد ارزی کسب می‌کرد، اما در سال‌های اخیر نه‌تنها این صادرات متوقف شده، بلکه واردات بنزین جایگزین آن شده و بخشی از محصولات پتروپالایشی نیز به جای صادرات، به مصرف سوخت داخلی اختصاص یافته است.

ناترازی بانک‌ها و تشدید فشار بر منابع ارزی

دستیار رئیس‌کل بانک مرکزی، بانک‌های ناتراز را یکی از عوامل اصلی تداوم تورم دانست و گفت امروز بزرگ‌ترین بخش ناترازی سیستم بانکی متوجه بانک‌های دولتی است.

به گفته دارابی، این ناترازی حاصل چند سال اخیر نیست و برآیند سال‌ها انباشت بدهی و سیاست‌های غیرانضباطی مالی است که هم‌زمان منابع ارزی و ریالی اقتصاد را تحت فشار قرار داده است.

وی همچنین با اشاره به روند شناسایی سود ناشی از بدهی‌های وصول‌نشده بانکی توضیح داد که پس از هر تمدید، بانک‌ها بابت همین بدهی‌ها اقدام به شناسایی سود می‌کنند و دولت نیز حتی از محل این سود صوری مالیات دریافت می‌کند؛ موضوعی که به گفته وی چرخه مالی ناشی از انباشت بدهی‌ها را دوباره تغذیه می‌کند.

دارابی در ادامه، آسیب به صنایع در فضای جنگی را یکی از عوامل افزایش شیب روند صعودی نرخ ارز در سال جاری عنوان کرد و گفت فروش نفت و ارزهای نفتی و همچنین صادرات محصولات پتروشیمی از عوامل مهم بازار ارز هستند، اما محدودیت‌های صادراتی ناشی از شرایط جنگی موجب کاهش بخشی از صادرات پتروشیمی، زیار و فولاد و افزایش نیاز وارداتی کشور شده است.

وی افزود به دلیل محدودیت‌های ایجادشده در محاصره، فروش نفت کشور نیز با محدودیت مواجه شده و این مسئله بر بازار ارز اثر گذاشته است.

ابزارهای جدید برای تقاضای احتیاطی مردم

دارابی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به ماده ۱۱ مصوبه برنامه هفتم، اصلاح نرخ دستوری ارز صادرکنندگان را یکی از اقدامات مهم بانک مرکزی دانست و گفت پس از اصلاح این نرخ در دی‌ماه، میزان بازگشت ارز صادرکنندگان به چرخه اقتصادی دو برابر شده است.

وی همچنین از طراحی ابزارهایی برای پاسخگویی به تقاضای احتیاطی مردم در بازار ارز و سکه خبر داد و گفت نمی‌توان به مردم اعلام کرد که حق ندارند برای پوشش نگرانی‌های خود به دنبال تقاضای احتیاطی باشند؛ بلکه وظیفه بانک مرکزی فراهم کردن جایگزین رسمی برای این تقاضاست.

دارابی با اشاره به صدور مجوز معاملات سکه توسط بانک مرکزی گفت شهروندانی که بابت تقاضای احتیاطی نگرانی دارند، می‌توانند از این ابزار استفاده کنند؛ به‌گونه‌ای که در صورت عدم افزایش یا کاهش قیمت سکه پس از چند ماه، فرد بتواند به جای دریافت سکه، سود سپرده بانکی یا سود سرمایه‌گذاری را به اختیار خود دریافت کند.

وی همچنین از ایجاد «صندوق درآمد ثابت ارزی» و «سپرده سرمایه‌گذاری خاص ارزی» خبر داد و گفت تمام مصوبات لازم برای راه‌اندازی این صندوق‌ها در بانک مرکزی انجام شده و اکنون اجرای آن در اختیار وزارت اقتصاد و بورس قرار دارد.

دستیار رئیس‌کل بانک مرکزی استقبال بانک‌ها و صندوق‌های متعدد از دریافت مجوز فعالیت در این حوزه را نشانه موفقیت این طرح در جذب منابع مردم دانست.

دارابی در پایان گفت بانک مرکزی از سال قبل افزایش ذخایر خود را در دستور کار قرار داده و بسیاری از مسیرهای ارزی که امروز با تحریم مواجه شده‌اند، از قبل شناسایی شده بودند؛ به همین دلیل مسیرهای جایگزین و امن برای تسویه ارزی ایجاد شده است.